De bakermat van de mensheid

De Olduvaikloof — steeds vaker Oldupai genoemd, dichter bij het Maa-woord voor de wilde sisal die er groeit — snijdt door lagen vulkanische as en meersediment op de vlaktes tussen Ngorongoro en de Serengeti. Omdat die lagen na elkaar zijn afgezet en gedateerd kunnen worden, bewaart de kloof een ongewoon leesbaar archief van hominine fossielen en stenen werktuigen. Louis en Mary Leakey werkten hier vanaf de jaren dertig; in 1959 vond Mary Leakey de schedel die nu aan Paranthropus boisei wordt toegeschreven, en fossielen uit de kloof droegen in de jaren zestig bij aan de beschrijving van Homo habilis.

Bij Laetoli, ten zuiden van de kloof, legde een team onder leiding van Mary Leakey eind jaren zeventig sporen van voetafdrukken bloot die bewaard waren gebleven in vulkanische as. Ze worden doorgaans gedateerd op ongeveer 3,6 miljoen jaar geleden en meestal toegeschreven aan Australopithecus afarensis. Ze worden veel aangehaald als bewijs voor rechtop lopen in die periode. Het oorspronkelijke sporenpad is weer toegedekt om het te beschermen en is niet toegankelijk voor bezoekers; afgietsels zijn te zien in musea.

Veel later, en in een heel ander register, komen de beschilderde rotsschuilplaatsen van Kondoa, in 2006 ingeschreven als UNESCO-werelderfgoed. Hun afbeeldingen van mensen, dieren en abstracte vormen overspannen naar men aanneemt minstens tweeduizend jaar, en sommige panelen zijn mogelijk veel ouder. Rotskunst dateren is lastig en de schattingen lopen uiteen tussen onderzoekers; veel van de plekken hebben vandaag nog altijd betekenis voor de lokale gemeenschappen, en over de duiding van de afbeeldingen is het laatste woord nog niet gezegd.